NEW YORK. Tom BOYD, Speak Up aldizkaria.

Hutsuneak bete.

Hutsuneak bete ondoren, "erantzuna egiaztatu" botoia sakatu ea ondo egin duzun ikusteko.Pista bat ere eska dezakezu!
   bilakatu      Britaniarekiko      dioskunez      doi-doi      Emeki-emeki      Europatiko      gora-behera      harrezkero      jabegoa      samaldan      uko egin      zenbat eta   
Europarrek, jakina denez, bereziki parte hartu izan dute New York-en garapenean. Beraz, ez da batere harritzekoa beraien eraginak luzaroan iraun izana.

1524an, Colon-ek Mundu Berrira lehen bidaia egin zuenetik 32 urte betetzen zirelarik hain zuzen, Giovanni da Verazzano, Frantziaren zerbitzura zegoen florentziarra, New York-eko badian lehorreratu zen, bertako manhattan indiar tribuaren abegi ona jaso zuelarik. François I.a erregeari -bere nagusia- bidali zion mezu baikorra , Frantzia zeregintsuegi zebilen artean beste lurraldeen ikerketan italiarraren aurkikundeari jaramon egiteko.

Gauzak horrela, lurralde hura urte askotan ahazturik geratu zen. 85 urte geroago Henry Hudson, holandar konpainia baten zerbitzura zegoen ingeles bat, gaur bere izena duen ibaian gora abiatu zen eta Hudson-en harana izenaz ezagutzen diren lur naharoak ikustatzen ihardun zuen. Mundu Berritik itsasuntzi bete larru, tabakorri eta jaki zekarrela Holandara itzuli zenean, holandarra hango ekonomi ahalbideez ohartu zen eta 1624an kolonizatzaileak bidali zituen, Manhattan uhartean New Amsterdam izena emango zioten hiri bat eraiki zezaten. Historiak , dolar banaka batzuetan erosi omen zieten uharte osoa indiarrei.

Peter Stuyvesant gobernadorearen agintepean, New Amsterdam Mundu Berriko kolonia guztietan kosmopolitena zen, bere biztanlegoa epe laburrean valoiek, eskandinaviarrek, germaniarrek, ingelesek, espainarrek eta portugaldar juduek -esklabu beltzekin batera- osatzen zutelarik, eta 1643an ... hamazortzi hizkuntza desberdinez hitz egiten zuten 1500 biztanleek.

inguruko lurraldeak gero eta britainiarragotzen zirelarik, 1664ean York-eko Dukearen gudarosteak hiriaz jabetu ziren, New Amsterdam New York izenaz birbataiatuz.

XVIII. mendean 25.000 biztanleko hiri ingelesa genuen, bere eliza dotoreez, ikastetxeez, merkatalgo aberatsez eta egunkari batez egokiro horniturik. Hala ere, beste kolonien antzera gatazkan sartuta, hiria bere biztanleen leialtasunen arabera sakabanaturik suertatu zen. Historiak dioenetik, 1775eko ekainaren 27an, biztanlegaoren erdiak Washington jenerala -Armada Iraultzailearen agintea hartzera New York-etik Boston-era itsasuntziz heldu berria zen gobernadore ingelesaren etorrera ospatuz, eta New York-eko ordezkaritzak hasiera batean zion Independentziaren Onespena sinatzeari.

New York ingelesen azken gotorlekua izan zen Amerikako Gudu Iraultzailean eta, inguru hartan izandako zenbait borrokaldiren ondoren, 1783an britainiarrek hiriaren galdu zuten, New York lehenengo nazio-hiriburua bilakatu zelarik. New York-en bertan zin egingo zuen bere kargua George Washington-ek, Estatu Batuetako lehen Presidente bezala.

Garai hartatik gaur egunera arte, hiriaren hazkundea miresgarria izan da. 1800ean, New York-ek 60.000ko populazioa zuen; handik berrogei urtetara, 300.000n zegoen, eta 1860rako 800.000ra hazi zen. Orduan inmigrazio izugarriaren unada hasi zen, 1885etik 1895era bitartean, bereziki Italiatik Irlandatik eta Europako Ekialdetik zetozen bi milioitik gora etorkin New York-era heldu zirelarik.