Hiria, ingurugiroa eta kultura. Federiko Mayorren kronika (http://www.ikasbil.net/jetspeed/portal/media)

Hutsuneak bete.

Hutsuneak bete ondoren, "erantzuna egiaztatu" botoia sakatu ea ondo egin duzun ikusteko.
HITZ-ZAKUA: bake-kulturaren, bestelako hiria, barne-produktu, bizi-kalitatea, demografi aurreikuspenak, demografi hazkundea, emankortasun-indizeak, gizarte-desberdintasunak, gizarte-egituraren, gizarte-kohesioa, gizarte-haustura, gizarte-injustizia.
_______________________________________________________
Ezinbestekoa dugu, XXI. mendearen atarian: egoki erantzun behar zaio hirietako bizimoduaren erronka handiari. Eta garaiz, batez ere. Izan ere, horixe behar du oinarri tratamendu egokiak: garaiz egindako diagnosia. Azterketa, ikerketa eta txosten asko egiten ditugu, hiriaren egoera dramatikoa eta ingurugiroaren eta hiritarraren kontrako erasoak azalduz. Baina prebentziozko tratamenduak ere aplikatu behar ditugu. "Garaiz ibiltzearen etika" hauxe da, nire ustez, egoki jokatzeko irizpide nagusietako bat. Edozein analista klinikok daki: arriskatu egin behar du diagnosi onak egiten, nahiz eta ez diren perfektuak izango. Autopsia bakarrik da diagnosi perfektua, baina berandu iristen da beti. Berdin gertatzen da ingurugiroarekin ere. Prozesu oro da itzulezina. Horrek eraman behar gaitu zerbait egitera, garaiz jokatzera kemenez, nahiz eta beti askoren gustura ibili ez. Gaurko betetzen badira, hirietan biziko da bi gizakitako bat, 2000 urtean; eta 1995-2035 urteetan, hiru mila milioi pertsona gehiago bilduko dira hirietara. Aurreikuspen horiek ez betetzeko, geldotu egin beharko da . Baina 250.000 bizilagun jaiotzen dira egunero, eta ezin esan diegu soberan daudela, ez dugula haientzat tokirik. Beraz, nola geldotu demografi hazkundea? Hezkuntzan dago gakoa, eta bereziki emakumearenean: hiri sakabanatu edo nekazari-giroan bizi diren emakumeen hezkuntzan. Hezkuntzak %50-60 murriz ditzake gaurko , edozein giro erlijioso edo ideologikotan. Horixe aitortu zuten, 1993ko abenduan, munduko bederatzi herrialderik jendetsuenek (horietan bizi dira munduko analfabetoen %72 eta biztanleriaren %56), UNESCO, UNICEF eta Nazio Batuen itzalean bilduta. Hezkuntzak ez bestek egiten du gizon eta emakume bakoitza bere geroaren jabe. Erabakia ere hartu dute herrialde horietako batzuek, India lehenengo delarik: hezkuntzari eskainitako gordinaren kopurua igotzea. Horrelako neurriek bideratuko dute demografi hazkundea geldotzea, baina gizabanakoaren askatasuna errespetatuz.

Megalopolisa zalantzan
Ildo berean, ezinbestekoa da hobetzea, nekazari-guneetan bereziki. Horrela bakarrik murriztuko dira migrazioak, dela hiri handietako periferietarakoak, dela mugez haraindikoak. Horretarako, beharrezkoa da nazioarteko eta nazio-barneko elkartasuna areagotzea, baliabideak hobeto bana daitezen. Hala, hezkuntza indartuz -alor horretako inbertsioak ugalduz- eta bizi-kalitatea hobetuz, lortuko dugu demografi hazkundea geldotzea. Bestela, 3 milioi biztanleko mila hiri eraiki beharko dira, datozen berrogei urteetan: 25 hiri berri urtean. Zifra gordinak dira benetan. Giza fenomenoaren garrantzia eta dramatismoa erakusten dizkigute. Hiriek funtsezko kategoriak eta jarduerak sortu dituzte: adibidez, zibismoa, urbanitatea, zibilizazioa, politika eta demokrazia. Gainera, elkartasunaren eta lotura sozialaren gune nagusi ere izan dira. Orain, ordea, bestelako errealitateak islatzen dituzte, askoren ustez: ordenarik eza, kaosa eta erradikalizazioa, indarkeria, kutsadura eta segurtasunik eza, , neurriz gaineko kontsumoa eta delinkuentzia. Miseria eta sortzeko tresna bihurtu omen dira, ingurune naturala eta humanoa hondatzeko tresna. Hiriak hausten, desegiten eta deshumanizatzen ari zaizkigula, alegia. Adituenek diotenez, hiltzen ari da "polisa", akabatzen hiria. Ondorio horiek ateratzen dituzte, Iparraldeko megalopolisak eta Hegoaldeko "aldiriak" aztertzean; hain omen dira identitate eta berezitasun eskaseko.

Benetako gizarte-hausturak
Nire ustez, ordea, garai berri baten atarian gaude. Gerraren kulturan bizi izan gara mendetan. Gaur indarraren arrazoia baztertu eta arrazoiaren indarraren bidea hartu dugu. Kultura unibertsal eta bakezko baten abiapuntuan gaude: heldu da asmatzeko garaia. Gizarte industriala desegituratu denean, "klase-borroka" delakoa ez da fabrikan gertatzen; gaur hiria bera dugu, hiri-bilbapena, berrien isla. Baina kontuz; kausa eta ondorioa nahastu gabe: aldirietako biztanleak ez daude baztertuta elkarbizitza zailekoak direlako; alderantziz baizik: hiritar horiek baztertu izanak ekarri du hirietako egoera gaiztotzea eta auzo horietako egoera zailtzea. Errazegi bota diezaiokegu hiriari gure bizimoduaren errua, baina sakonago daude arrazoiak: gure ekonomiaren eta akatsetan. Izan ere, ez dugu asmatu produktibitatea hazi ahala lanpostu berriak sortzen; ezta ondasunak ugaldu ahala ongizatea areagotzen ere. Ezta giza eskubideak eta hiritarren partaidetza uztartzen, edo gizabanakoa eta komunitatearen elkartasuna lotzen, eta gizabanakoen autonomia eta bateratzen. Gaitz horien errua hiriari egoztean, irtenbidea ukatzen diegu arazoei. Arazoak konplexuak izaki, errazegi jotzen dugu ihesbide edo aitzakiaren bila. Aurre egin behar diogu gaurko arazoen konplexutasunari, geure irudimen eta baliabideez ezezik, gainerakoen esperientziaz ere baliatuz; hauek asmatu egin baitute antzeko egoeretan irtenbideak aurkitzen. Arrakasten eta porroten bilduma dugu esperientzia; eta baliabide zaigu, antzeko egoeretan besteak eroritako zuloan eror ez gaitezen. Eta eragile ere badugu; berak bultzatzen gaitu, izan ere, hasieran gaitzetsi baina azkenean egoki gertatutako ideiez baliatzera.

Hirien erronka
Lurraren Goi Bilkura izan zen Rio de Janeiron, 1992ko ekainean. Han bildutakoek ideia berriak azaldu zituzten, arazo honen inguruan. Gonbidapen bat egin zioten nazioarteko komunitateari: irauteko moduko garapena susta dezala, mundu baketsu batean; eta oinarrizko giza eskubidetzat har dezala hirian behar bezalako etxebizitza izatea. Horren harian, UNESCOk bere helburu egin ditu biak: irauteko moduko garapenarena eta hiriena; eta ekarpen berrizalea ere egin du. Oinarrizkotzat jo ditugu hiriak, eguneroko bizitzan printzipioak zabaltzeko. Hirien laguntzaz baliatuko gara, alkateen bidez. Izan ere, eguneroko erronka dugu "gizakiaren gogoan bakearen gotorlekuak eraikitzea". Horrexegatik erantsi diogu UNESCOri hurbilekoaren ikuspegia -hiriaren hau-, gobernu-arteko ikuspegi zabalaren osagarri.