Ez da erraza basamortuko baldintza gogorretan bizitzea, eta ezinezkoa, zure herriari herri izaten uzten ez diotela ulertzea. Garazi Hakem Bare Irizarrek 12 urte igaro ditu Saharako errefuxiatu kanpamentu batean eta haurtzaroko oroimen ederrak egungo egoerak ematen dion itxaropen eskasarekin nahasten zaizkio. Animoak ez zaizkio falta, baina errealitateak erakusten diona kezkaturik begiztatzen du Euskal Herritik.

· Zein istorio ezkutatzen dute izen-abizen euskaldun saharar horiek?

Aita Saharakoa dut eta ama, berriz, gipuzkoarra., Ormaiztegikoa. Ikasketa garaian elkar ezagutu zuten Tenerifen, baina 1974-75. urteetan, Saharako egoerak okerrera egin zuenean, bakoitzak bere aldetik jo zuen. Kasualitatea edo, biak desertu aldera abiatuak ziren laguntza eskaintzeko asmoz eta han elkartu ziren berriro ere. Gerora etorri ziren ezkontza eta seme-alaben jaiotza. Ni 1978an jaio nintzen eta, hilabete gutxi nituela, amak Saharako errefuxiatu kanpamentu batera eraman ninduen eta han egon naiz hamabi urte bete arte. Adin horrekin Euskal Herrira etorri ginen ikasketetan segi nezan. Geroztik hemen nago, tarteka Saharara itzultzen banaiz ere.


- Garazi/-k/-ren _______________________________________________

· Zein oroimen dituzu Saharan bizi izandako haurtzaroaz?

Oroimen ederrak dira. Basamortuko bizi baldintzak gogorrak badira ere eta nik hemen eta nik hemengo umeek dituzten abantailak izan ez ditudan arren, behar horiek guztiak beste era batean asetzen nituen. Hango umeak gauza gutxirekin konformatzen dira eta irudimena handia dute. Bizimodua bestelakoa ikusten duzu han zaudenean.

· Aldaketa handia izan a zen Euskal Herrira etortzea?

Hemengo bizimodua nolabait ezagutzen nuen, uda guztietan hona etortzen ginelako. Baina gizarte berri bateko hainbat gauzatara ohitzea dezente kostatu zitzaidan. Dena den, gerora oso ondo moldatu naiz eta beste edozein gazte bezala naiz Euskal Herrian zein Saharan.

- Garazi/-k bere haurtzaroan ____________________________________

· Herri ezberdinak izanik, badute zerbait komunik?

Bitxia da, baina Saharako errefuxiatu kanpamentuetara Euskal Herritik zatozela esanez agertzean, bertako jendeak badaki nongoa zaren, Euskal Herria ezagutzen dute eta. Bi herrien arteko nolabaiteko lotura egon badago; gerora begira dagoen itxaropena agian, etorkizunari begirako esperantzak alegia.

· Euskal Herrian badira Sahararekiko elkartasun taldeak. Ba al duzu horiekin harremanik?

Sahararekiko harremana izatea ezinbestekoa zait eta, beraz, talde horietan ahal dudan guztietan parte hartzen dut. Gasteizen bada Sahararen lagun elkartea eta horiekin aritzen naiz hainbat ekimenetan.
Orain, zehazki, euskal produkzio-etxe bat Saharari buruzko erreportaia bat egiten ari da gure amaren bizitza oinarri harturik eta iragan hilabetean basamortuan egon nintzen hamabost egunez. Beraz, egunero izaten dut kontaktua Sahararekin.

- Sahara eta Euskal Herriaren arteko harremana_____________________ .

· Nola begiratzen diozu Saharak egun bizi duen egoerari?

Lehendabizi bereizketa bat egin behar dugu. Batetik, Sahara okupatua eta, bestetik, errefuxiatu kanpamentuak, egoera desberdinak dira izan ere. Bitxia bada ere, errefuxiatu kanpamentuetan “askatasun” handiagoa dago, alde okupatuan Marokoren errepresioa oso handia delako.
Egun itxaropen gutxiko egoera bizi da nire ustez. Jendea egoerak nazkatuta dago, eta nazioarteko komunitateak aferan bete izan duen jokaerak desengainatuta. Jendeak uste du gerrara itzultzea hobe litzatekeela, azken finean, egoera horretan zure eskubideak babesten dituzun sentsazioa duzulako. Ia hamar urte daramagu su etenean eta, denborak aurrera egiten badu ere, aurrerapenik ez dago.
Arazoa konplexua da: Marokok ez du onartzen bozkatzeko eskubidea izanen luketen pertsonen identifikazioa jasotzen duen errolda. Errolda horretan 96.000 pertsona dago eta Marokok badaki, pertsona horiek guztiek erreferendum batean bozkatuko balute, independentziaren aldekoa izanen litzatekeela emaitza. Tontoak ez dira eta egoera ahalik eta gehien luzatzea bilatzen dute.
Orain, nolabait esateko, ONUren azken aukeraren zain gaude, bestela, inork nahi ez duen erabakia hartu beharko litzateke, gerrara itzultzea, alegia.

- Sahararen egoeraz dio __________________________________ .

· Oro har, zein da Saharako gazteriak bertako egoeraz egiten duen irakurketa?

Itxaropena gutxi izanik ere, jende guztiarengan, leku guztietan, Sahararen independentziaren aldeko borondatea da nagusi. Egoera oso arraroa da. Ni, adibidez, ez naiz inoiz mendebaldean egon, ez naiz sekula nire herrian egon, eta ni bezala, gazte asko.Basamortuko zati batean, ezer gabe, 25 urte daraman jendeak galdera asko egiten dizkio bere buruari “zergatik”? galdetzen du. Jendeak badaki arazoak konponbidea duela, gakoa da boterea duenak ez duela erabakirik hartu nahi.
Uste dut gerra hasi zeneko garaian gazte zirenak, nire gurasoak eta, idealistagoak zirela, nolabait esateko. Oraingo gazteok uste dut hango egoera beste modu batez planteatu dugula, nahiz eta helburu bera izan. Inpotentzia handia sentitzen dute gazteek eta irtenbide bat bilatu nahi diote ezinegon horri.
Gazte asko kanpora joaten da ikastera, gero ikasitakoa han aplikatu ahal izateko. Beste askok Saharan bertan geratzeko erabakia hartzen dute, egiteko asko dagoelako. Aukerak egon badaude, baina ezintasun eta inpotentzia hori ere bertan dago.

· Euskal Herriko gazteak, Saharako gazteak. Zer ikasi beharko lukete elkarrengandik?

Saharako gazteek egoera konpontzeko daukaten indar eta sinimena oso garrantzitsua da. Euskal Herrian gero eta gutxiago nabaritzen dut hori.

- Saharako gazteek ___________________________________ .